ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ: ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಮಹಾ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರದ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಪತನ
ಭಾರತವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿತ್ತು. ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಮಹಾನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ಇದು ಕೇವಲ ಭಾರತದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ವೈಭವಶಾಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದ ಮಹಾ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ವಿಜ್ಞಾನ, ಗಣಿತ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ, ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುರುಗಳು, ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ನಾಶ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಕುರಿತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯೋಣ.
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆ
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಕುಮಾರಗುಪ್ತ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗುಪ್ತ ಕಾಲವನ್ನು ಭಾರತದ “ಸುವರ್ಣ ಯುಗ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
“ನಾಲಂದಾ” ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ “ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸ್ಥಳ” ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ನಾಲಂದಾ ಬಿಹಾರದ ರಾಜಗೃಹ ಮತ್ತು ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ನಗರಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಚೀನಾ, ಕೊರಿಯಾ, ಟಿಬೆಟ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಂತಹ ದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈಭವ
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಸತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು 2,000 ಶಿಕ್ಷಕರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ಚೀನಾದ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಹ್ಯೂಯನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ತನ್ನ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ:
- ದೊಡ್ಡ ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳು
- ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು
- ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರಗಳು
- ದೇವಾಲಯಗಳು
- ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು
- ಉದ್ಯಾನಗಳು
- ಜಲಾಶಯಗಳು
ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇದ್ದವು.
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವುದು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ನಾಲಂದಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ನಾಲಂದಾದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲೇ ಪಂಡಿತರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತರಿಸಲು ವಿಫಲರಾದವರು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು:
1. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ
ನಾಲಂದಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶ ಇತ್ತು.
2. ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ
ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾಣಿನಿಯ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
3. ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ
ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
4. ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ
ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
5. ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ
ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
6. ಯೋಗ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ
ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಗಾಗಿ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹಾನ್ ಪಂಡಿತರು ಬೋಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ನಾಗಾರ್ಜುನ
ಬೌದ್ಧ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.
ಧರ್ಮಪಾಲ
ನಾಲಂದಾದ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುಗಳಾಗಿ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದರು.
ಶೀಲಭದ್ರ
ಚೀನಾದ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಹ್ಯೂಯನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ಇವರಿಂದಲೇ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದನು.
ಚೀನಾದ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಹ್ಯೂಯನ್ ತ್ಸಾಂಗ್
ಚೀನಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ ಹ್ಯೂಯನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದನು. ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದನು.
ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲಂದಾದ ಕುರಿತು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ:
- ಇಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು
- ಶಿಕ್ಷಣ ಉಚಿತವಾಗಿತ್ತು
- ಶಿಕ್ಷಕರು ಅತ್ಯಂತ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು
- ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು
ಅವನ ಬರಹಗಳಿಂದಲೇ ನಾಲಂದಾದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ನಾಲಂದಾದ ಮಹಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯ
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅದರ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು “ಧರ್ಮಗಂಜ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಇದರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇದ್ದವು. ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು:
- ರತ್ನಸಾಗರ
- ರತ್ನೋದಧಿ
- ರತ್ನರಂಜಕ
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಒಂಬತ್ತು ಮಹಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದಲೇ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಮೌಲ್ಯ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಬಹುದು.
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಾಶ
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪತನವು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಕರ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 1193ರಲ್ಲಿ ತುರ್ಕಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರ ಬಖ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜೀ ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದನು. ಅವನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿಸಿ, ಮಹಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿಸಿದನು.
ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಸುಟ್ಟವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತದ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪತ್ತು ನಾಶವಾಯಿತು.
ಅನೇಕ ಪಂಡಿತರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಉಳಿದವರು ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ನಾಲಂದಾದ ವೈಭವ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು.
ನಾಲಂದಾದ ನಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮ
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಾಶವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಟ್ಟಡದ ನಾಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲಿನ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತವಾಗಿತ್ತು.
ಇದರಿಂದ:
- ಸಾವಿರಾರು ಅಮೂಲ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕಳೆದುಹೋದವು
- ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು
- ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಸಾರ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು
- ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವೊಂದು ಅಳಿದುಹೋಯಿತು
ಇದು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ದುರಂತವಾಗಿದೆ.
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪುರಾತತ್ವ ಮಹತ್ವ
ಇಂದಿಗೂ ನಾಲಂದಾದ ಅವಶೇಷಗಳು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ.
ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶೇಷಗಳು:
- ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳು
- ಮಠಗಳು
- ದೇವಾಲಯಗಳು
- ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವಸತಿನಿಲಯಗಳು
- ಸ್ತೂಪಗಳು
ಇವುಗಳು ನಾಲಂದಾದ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.
2016ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ನಾಲಂದಾ ಮಹಾವಿಹಾರವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.
ಆಧುನಿಕ ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಲಂದಾದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಸ ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.
ಈ ಹೊಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಆಧುನಿಕ ನಾಲಂದಾದ ಉದ್ದೇಶ:
- ಪ್ರಾಚೀನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು
- ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವುದು
- ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು
ಇದರಿಂದ ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತೆ ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು
ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ
ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.
ಜ್ಞಾನಕೇಂದ್ರ
ಧರ್ಮ, ವಿಜ್ಞಾನ, ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಶಿಸ್ತಿನ ಶಿಕ್ಷಣ
ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ರಮ ನಾಲಂದಾದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿತ್ತು.
ನಾಲಂದಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರಂಪರೆ
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸಿತು. ಇಂದಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇ ನಾಲಂದಾದಂತಹ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
ತಕ್ಷಶಿಲಾ, ವಿಕ್ರಮಶಿಲಾ ಮತ್ತು ನಾಲಂದಾ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರಗಳು ಭಾರತವನ್ನು ಜ್ಞಾನಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿವೆ.
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ನಾವು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠಗಳು
ಜ್ಞಾನವೇ ಶಕ್ತಿ
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಜ್ಞಾನವು ದೇಶದ ಶಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.
ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೂಡಿಕೆ ಅಗತ್ಯ
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.
ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮುಖ್ಯ
ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ನಾಶದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾಲಂದಾ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಮಾರೋಪ
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಭಾರತದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮಹಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿನ ಯುವಕರು ನಾಲಂದಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ನಮಗೆ ಜ್ಞಾನ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ನಾಲಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಅದರ ದುರಂತಪೂರ್ಣ ಪತನ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮೇಲಿದೆ.